کار کودکان و فراموشی رؤیای کودکی

به گزارش روابط عمومی و سایت دانشگاه خاتم، «کودک کار» در تعریف اجتماعی، به کودکی اطلاق می‌شود که به‌دلیل فقر یا اعتیاد والدین و سرپرستان خود یا فقدان سرپرست خانوار و برای تأمین معاش و به‌ناچار به‌مدت طولانی و مستمر به کارهای سیاه و مشقت‌بار روی می‌آورد. در حقیقت کودکی که تحت شمول یکی از دو مؤلفه «نوع کار» و «حداقل سن مناسب برای آن کار» قرار گیرد، «کودک کار» نامیده می‌شود؛ «نوع کار» به‌ این‌ معنی است که کودک در فعالیتی اشتغال دارد که فرایند رشد طبیعی او را دچار اختلال می‌کند و «سن مناسب در کار» نیز یعنی کودک، کاری را انجام دهد که مطابق با اسناد بین‌المللی، مناسب سن او نیست و زیان‌آور محسوب می‌شود.

عوامل گوناگونی بر کار کودکان اثرگذار هستند که از آن جمله می‌توان به ساختار خانواده، فقر، تغییرات اقتصادی ناگهانی ناشی از جنگ و یا هزینۀ تحصیل و نظام آموزشی نادرست، اشاره کرد. کودکان کار عموماً محصول ساختارهای اقتصادی - اجتماعی ناکارآمد و ناعادلانۀ یک جامعه هستند. آنها تحت تأثیر فقر اقتصادی خانواده، بدسرپرستی یا بی‌سرپرستی شامل اعتیاد والدین، بیماری یا معلولیت والدین، حبس، فوت یا طلاق والدین و مشکلات خانوادگی دیگر به‌اجبار برای تأمین معیشت و بقای خود و سرپرستان‌شان به کارهای مشقت‌بار گمارده می‌شوند.

در جهان، تعداد زیادی از کودکان در مشاغل خانگی بدون مزد یا با مزد در خانه فرد ثالث یا کارفرما مشغول هستند. آنها نسبت به استثمار بسیار آسیب‌پذیر هستند، کارشان اغلب از نگاه جامعه مخفی است، احتمال دارد منزوی شوند و در موارد بسیاری جدا از خانه و خانواده خود به سر می‌برند. موارد اذیت و آزار کودکان در کار خانگی واقعیت تلخی است که متأسفانه رواج فراوان دارد.

کودکان کار اغلب به دلیل نداشتن دسترسی به آموزش مناسب، فرصت رشد و پیشرفت را از دست می‌دهند. یکی از راهکارهای مؤثر برای توانمندسازی این کودکان و تضمین آینده‌ای روشن برای آنها، آموزش و به ویژه آموزش مهارت‌های شغلی است، که می‌تواند در کاهش وابستگی به کارهای نامناسب، ایجاد استقلال مالی، بهبود عزت نفس و اعتماد به ‌نفس و کاهش خطر بازگشت آنها به کارهای خیابانی موثر باشد و در عین حال، جامعه را نیز از پیامدهای منفی پدیده کار کودکان مصون نگه دارد. حمایت از کودکان کار از طریق ایجاد فرصت‌های آموزشی، مسئولیتی است که بر عهده همه افراد جامعه، دولت و سازمان‌های مردم‌نهاد قرار دارد.

سازمان بین‌المللی کار، از سال 2002 بر گستره جهانی کار کودک و اقدامات و تلاش‌های مورد نیاز برای محو آن، تمرکز کرد. بر همین اساس روز 12 ژوئن (برابر با 22 خردادماه) از همان سال به عنوان «روز جهانی مقابله با کار کودکان» اعلام شد. این پیشنهاد پس از تصویب کنوانسیون شماره ۱۳۸ ILO درباره حداقل سن برای استخدام و کنوانسیون شماره ۱۸۲ ILO درباره بدترین شکل‌های کار کودکان صورت گرفت و هدف از آن، افزایش آگاهی و فعالیت در زمینه جلوگیری از کار کودکان و تقویت جنبش‌های جهانی در این زمینه ‌است. البته اجرای برنامه‌های هدف در این برنامه، مستلزم همکاری دولت‌ها، کارفرمایان و سازمان‌های کار، جامعه مدنی و میلیون‌ها انسان از سراسر جهان است تا بتوان اقداماتی مؤثر برای کمک به کارگران کودک انجام گیرد.